اصول مراقبت از مصدوم و بیمار در منزل؛ راهنمای کامل مراقبت از سالمندان و بیماران پس از عمل
اصول مراقبت از مصدوم و بیمار در منزل یکی از مهمترین موضوعاتی است که بسیاری از خانوادهها با آن روبهرو میشوند. این مراقبت ممکن است مربوط به فردی باشد که دچار یک آسیب جزئی شده، سالمندی باشد که برای انجام فعالیتهای روزمره به کمک نیاز دارد یا بیماری که پس از انجام یک عمل جراحی برای ادامه روند بهبودی به مراقبت در خانه نیاز دارد.
مراقبت صحیح در منزل با هدف حفظ ایمنی، کمک به روند بهبودی، جلوگیری از عوارض و شناسایی بهموقع علائم خطر انجام میشود. با این حال، مراقبت خانگی به معنی جایگزین کردن درمان پزشکی نیست و در شرایطی که وضعیت فرد غیرطبیعی یا رو به وخامت باشد، باید از پزشک یا خدمات اورژانسی کمک گرفت.
در این مقاله از زاگرس مد، مهمترین اصول مراقبت از مصدوم و بیمار در منزل، نحوه مراقبت از افراد پس از عمل جراحی، نکات مهم نگهداری از سالمندان و علائمی که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند را بررسی میکنیم.
پیش از شروع مراقبت از فرد آسیبدیده چه کاری باید انجام داد؟
اولین اصل در مراقبت از مصدوم در منزل، حفظ ایمنی فرد و مراقب است. پیش از نزدیک شدن به فرد آسیبدیده باید مطمئن شوید محیط اطراف خطری مانند برق، آتش، شیشه شکسته، وسایل تیز یا احتمال سقوط ندارد.
پس از ایمن شدن محیط، وضعیت عمومی فرد را بررسی کنید. میزان هوشیاری، تنفس، وجود خونریزی و شدت درد از مواردی هستند که باید مورد توجه قرار بگیرند.
اگر فرد هوشیاری خود را از دست داده، تنفس طبیعی ندارد، دچار خونریزی شدید شده یا وضعیت او بهسرعت در حال بدتر شدن است، مراقبت خانگی کافی نیست و باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفته شود.
مراقبت از بریدگی و زخمهای سطحی در منزل
بریدگی و خراش از آسیبهایی هستند که ممکن است در محیط خانه، محل کار یا هنگام انجام فعالیتهای روزمره ایجاد شوند. در زخمهای سطحی، هدف اصلی کنترل خونریزی و جلوگیری از آلودگی است.
در صورت خونریزی، میتوان با استفاده از گاز استریل یا پارچه تمیز، فشار مستقیم و ملایمی روی محل وارد کرد. از لمس کردن مداوم زخم و دستکاری آن باید خودداری شود.
پس از کنترل خونریزی، اطراف زخم باید تمیز نگه داشته شود. اگر زخم عمیق است، خونریزی ادامه دارد، لبههای زخم از هم فاصله زیادی دارند یا جسم خارجی داخل زخم باقی مانده است، فرد باید توسط پزشک ارزیابی شود.
مراقبت از کبودی، تورم و آسیبهای بافت نرم
ضربه ممکن است باعث ایجاد کبودی، تورم و درد در ناحیه آسیبدیده شود. در آسیبهای خفیف بافت نرم، استراحت دادن به عضو آسیبدیده و جلوگیری از فشار غیرضروری میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
استفاده کوتاهمدت از کمپرس سرد نیز ممکن است برای کاهش تورم و درد مفید باشد. کمپرس سرد نباید بهصورت مستقیم و طولانی روی پوست قرار بگیرد و بهتر است یک لایه پارچه بین پوست و منبع سرما وجود داشته باشد.
در صورتی که تورم شدید باشد، درد افزایش پیدا کند، عضو تغییر شکل داده باشد یا فرد نتواند آن را بهطور طبیعی حرکت دهد، احتمال آسیب جدیتر وجود دارد و مراجعه به پزشک ضروری است.
مراقبت از فرد پس از عمل جراحی در منزل
بسیاری از بیماران پس از ترخیص از بیمارستان، ادامه دوره نقاهت خود را در منزل سپری میکنند. نوع مراقبت پس از عمل به نوع جراحی، شرایط عمومی بیمار و دستور پزشک بستگی دارد.
مراقب باید دستورالعملهای مربوط به داروها، استراحت، تغذیه، فعالیت بدنی، مراقبت از محل جراحی و زمان مراجعه مجدد به پزشک را بهدقت رعایت کند.
در روزهای ابتدایی پس از جراحی، بهتر است وضعیت عمومی بیمار بهصورت منظم بررسی شود. میزان درد، تب، وضعیت زخم، تورم، ترشحات غیرطبیعی و توانایی انجام فعالیتهای معمول از مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
هرگز نباید داروهای بیمار، مقدار مصرف یا زمانبندی آنها بدون هماهنگی با پزشک تغییر داده شود.
مراقبت از محل جراحی و پانسمان
محل جراحی باید مطابق دستور پزشک مراقبت شود. زمان تعویض پانسمان، نحوه شستوشو و استفاده از مواد ضدعفونیکننده ممکن است برای انواع مختلف جراحی متفاوت باشد.
قرمزی شدید یا گسترشیابنده اطراف زخم، افزایش تورم، درد غیرعادی، ترشح بدبو یا چرکی، باز شدن محل زخم و تب میتوانند از نشانههایی باشند که نیاز به بررسی پزشکی دارند.
بیمار و مراقب نباید برای بررسی زخم، پانسمان را بیش از مقدار توصیهشده باز کنند یا محل جراحی را بدون دستور پزشک دستکاری کنند.
کمک به حرکت بیمار بعد از عمل
محدودیت حرکتی پس از برخی جراحیها طبیعی است، اما میزان مجاز فعالیت باید بر اساس دستور پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود.
مراقب باید هنگام بلند شدن بیمار از تخت یا صندلی، بهخصوص در روزهای ابتدایی پس از عمل، به او کمک کند تا احتمال زمین خوردن کاهش پیدا کند.
در صورتی که پزشک اجازه حرکت داده باشد، فعالیت تدریجی و متناسب با شرایط بیمار میتواند بخشی از روند بهبودی باشد. در مقابل، انجام فعالیت سنگین، بلند کردن اجسام یا وارد کردن فشار به ناحیه جراحی بدون اجازه پزشک میتواند خطرناک باشد.
مراقبت از سالمندان در منزل
سالمندان ممکن است به دلیل کاهش تعادل، ضعف عضلانی، مشکلات بینایی یا کاهش توانایی حرکتی، بیشتر در معرض زمین خوردن و آسیب قرار داشته باشند. به همین دلیل، ایمنسازی محیط منزل بخش مهمی از مراقبت از سالمندان است.
مسیرهای رفتوآمد باید تا حد امکان خلوت باشند و فرشهای لغزنده، سیمهای رهاشده و وسایل اضافی که احتمال گیر کردن پا به آنها وجود دارد، از مسیر برداشته شوند.
وجود نور کافی در اتاقها، راهروها و سرویس بهداشتی نیز اهمیت دارد. در صورت نیاز میتوان از دستگیرههای کمکی و تجهیزات مناسب برای کاهش خطر سقوط استفاده کرد.
کمک به سالمند در انجام فعالیتهای روزمره
برخی سالمندان ممکن است برای فعالیتهایی مانند راه رفتن، حمام کردن، لباس پوشیدن، آماده کردن غذا یا مصرف منظم داروها به کمک نیاز داشته باشند.
مراقبت از سالمند نباید به معنی انجام دادن تمام فعالیتها به جای او باشد. در صورت امکان، بهتر است فرد به انجام فعالیتهایی که توانایی انجام آنها را دارد تشویق شود. این کار میتواند به حفظ استقلال و توانایی حرکتی او کمک کند.
در عین حال، هنگام انجام فعالیتهایی که احتمال سقوط یا آسیب دارند، حضور و نظارت مراقب اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پیشگیری از زخم فشاری در افراد کمتحرک
افرادی که به دلیل بیماری، سالمندی یا دوره نقاهت پس از عمل مدت زیادی در تخت یا روی صندلی باقی میمانند، ممکن است در معرض ایجاد زخم فشاری قرار بگیرند.
زخم فشاری معمولاً در نقاطی از بدن که برای مدت طولانی تحت فشار قرار دارند ایجاد میشود. نواحی مانند پاشنه پا، لگن، دنبالچه، آرنج و قسمتهای مختلف پشت بدن از نقاطی هستند که باید بیشتر بررسی شوند.
تغییر وضعیت منظم بدن طبق توصیه تیم درمان، توجه به تمیزی و خشکی پوست و استفاده از تجهیزات مناسب برای کاهش فشار میتواند در پیشگیری از این مشکل مؤثر باشد.
در افراد کمتحرک، استفاده از تجهیزات مراقبتی مانند تشکهای مواج نیز ممکن است با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک یا متخصص مراقبت از زخم مورد توجه قرار گیرد.
توجه به تغذیه و مصرف مایعات
تغذیه مناسب میتواند نقش مهمی در دوران نقاهت داشته باشد. با این حال، نیاز غذایی بیماران پس از عمل یا سالمندان با توجه به بیماریها و شرایط جسمی آنها متفاوت است.
مراقب باید توصیههای پزشک یا متخصص تغذیه را در مورد نوع غذا، مقدار مصرف مایعات و محدودیتهای غذایی رعایت کند.
اگر بیمار پس از عمل دچار تهوع شدید، استفراغ مکرر، مشکل در بلع یا ناتوانی در مصرف مایعات شود، باید موضوع با پزشک در میان گذاشته شود.
توجه به داروهای بیمار
مصرف صحیح داروها یکی از بخشهای مهم مراقبت از بیمار در منزل است. بهتر است داروها در زمان تعیینشده و مطابق دستور پزشک مصرف شوند.
برای جلوگیری از اشتباه، میتوان داروها را بر اساس زمان مصرف مرتب کرد و برنامه مشخصی برای آنها در نظر گرفت. همچنین نباید داروی جدیدی بدون هماهنگی با پزشک یا داروساز به برنامه دارویی بیمار اضافه شود.
در صورت بروز واکنش غیرعادی پس از مصرف دارو، مانند تورم صورت و لبها، مشکل در تنفس، کاهش شدید سطح هوشیاری یا سایر علائم شدید، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.
کنترل وضعیت بیمار در دوران نقاهت
مراقبت از بیمار در منزل فقط به انجام کارهای روزمره محدود نمیشود. توجه به تغییرات وضعیت جسمی و رفتاری فرد نیز اهمیت دارد.
افزایش ناگهانی درد، تب، ضعف شدید، تغییر سطح هوشیاری، تنگی نفس، خونریزی یا ایجاد علائم جدید باید جدی گرفته شود.
همچنین پس از بعضی عملهای جراحی، پزشک ممکن است مراجعه یا آزمایشهای پیگیری را توصیه کند. این زمانبندی باید جدی گرفته شود و بیمار نباید بدون هماهنگی با پزشک پیگیری درمان را متوقف کند.
چه علائمی نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارند؟
در برخی شرایط، ادامه مراقبت در منزل مناسب نیست. علائم زیر میتوانند نشاندهنده یک وضعیت جدی باشند:
- مشکل یا اختلال در تنفس
- کاهش سطح هوشیاری یا پاسخ غیرطبیعی
- خونریزی شدید یا کنترلنشدنی
- درد شدید یا افزایش مداوم درد
- تشنج
- ضعف یا بیحسی ناگهانی
- آسیب شدید به سر یا گردن
- تغییر شکل واضح اندام پس از آسیب
- تب بالا یا بدتر شدن وضعیت عمومی پس از عمل
- تورم یا قرمزی شدید و رو به گسترش اطراف محل جراحی
- ترشح غیرطبیعی یا بدبو از محل زخم
- باز شدن محل جراحی
- استفراغ مکرر یا ناتوانی در نوشیدن مایعات
- بیهوشی یا سرگیجه شدید
- بدتر شدن ناگهانی وضعیت سالمند یا بیمار
در صورت مشاهده علائم شدید یا تهدیدکننده حیات، نباید منتظر بهتر شدن خودبهخودی فرد ماند و لازم است فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفته شود.
اگر احتمال آسیب سر، گردن یا ستون فقرات وجود دارد
در صورتی که فرد بر اثر تصادف، سقوط از ارتفاع یا ضربه شدید دچار آسیب شده باشد، احتمال آسیب به سر، گردن یا ستون فقرات باید جدی گرفته شود.
در چنین شرایطی نباید فرد را بدون ضرورت جابهجا کرد؛ زیرا حرکت نامناسب ممکن است آسیب را تشدید کند. بهتر است تا رسیدن نیروهای امدادی، فرد در وضعیت ایمن نگه داشته شود و از حرکت دادن غیرضروری گردن و ستون فقرات جلوگیری شود.
وسایل کاربردی برای مراقبت از بیمار و مصدوم در منزل
داشتن برخی تجهیزات ساده میتواند انجام مراقبتهای روزمره را آسانتر کند. بسته به شرایط فرد، وسایلی مانند گاز استریل، باند، چسب زخم، دستکش یکبارمصرف، تبسنج، دستگاه فشارسنج و پالساکسیمتر میتوانند برای بررسی یا مراقبت اولیه کاربرد داشته باشند.
برای افراد کمتحرک یا بیمارانی که مدت زیادی در تخت هستند نیز ممکن است تجهیزاتی مانند تشک مواج و سایر وسایل مراقبتی با توجه به نیاز فرد مورد استفاده قرار گیرند.
البته تجهیزات پزشکی خانگی جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیستند و نتایج اندازهگیری آنها نیز باید در کنار علائم بیمار و توصیه متخصص درمانی تفسیر شود.
اشتباهات رایج در مراقبت از بیمار و مصدوم در منزل
یکی از اشتباهات رایج، دستکم گرفتن آسیب یا تغییرات وضعیت بیمار است. بعضی علائم ممکن است در ابتدا خفیف باشند اما بهمرور شدت پیدا کنند.
جابهجا کردن فردی که احتمال آسیب ستون فقرات دارد، تغییر خودسرانه داروها، دستکاری محل جراحی، انجام فعالیت سنگین بدون اجازه پزشک و استفاده نادرست از تجهیزات پزشکی نیز از مواردی هستند که باید از آنها اجتناب کرد.
مراقب باید در صورت تردید درباره شدت آسیب یا وضعیت بیمار، به جای آزمودن روشهای خانگی مختلف، از پزشک یا متخصص درمانی راهنمایی بگیرد.
جمعبندی
اصول مراقبت از مصدوم و بیمار در منزل شامل مجموعهای از اقدامات برای حفظ ایمنی، کمک به روند بهبودی و شناسایی سریع علائم خطر است. این مراقبت میتواند برای فردی که دچار یک آسیب جزئی شده، سالمندی که به کمک بیشتری نیاز دارد یا بیماری که دوران نقاهت پس از عمل جراحی را سپری میکند، اهمیت داشته باشد.
مراقبت از سالمندان بیشتر بر پیشگیری از زمین خوردن، حفظ توانایی حرکتی، توجه به تغذیه و داروها و ایجاد محیطی ایمن تمرکز دارد. در بیماران پس از عمل جراحی نیز رعایت دستور پزشک، مراقبت صحیح از محل جراحی، کنترل وضعیت عمومی و توجه به علائم غیرطبیعی اهمیت زیادی دارد.
در نهایت باید به خاطر داشت که مراقبت خانگی برای همه شرایط مناسب نیست. در صورت مشاهده علائمی مانند مشکل تنفسی، کاهش هوشیاری، خونریزی شدید، درد شدید، تشنج یا بدتر شدن ناگهانی وضعیت بیمار، باید در سریعترین زمان ممکن از خدمات پزشکی و اورژانسی کمک گرفت.
